Bioqrafiya
Alim, elm təşkilatçısı və Azərbaycan meliorasiya elminin görkəmli nümayəndəsi
Mustafayev Mustafa Qılman oğlu Azərbaycan meliorasiya və torpaqşünaslıq elminin tanınmış simalarından biri, kənd təsərrüfatı elmləri doktoru, uzunillik elmi-tədqiqat fəaliyyəti, beynəlxalq elmi əməkdaşlığı və yüksək təşkilatçılıq bacarığı ilə ölkənin aqrar elminə mühüm töhfələr vermiş alimdir. Onun çoxşaxəli fəaliyyəti torpaq ehtiyatlarının qorunması, meliorasiya elminin inkişafı, torpaq münbitliyinin bərpası və gənc elmi kadrların hazırlanması istiqamətlərində xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
Mustafa Mustafayev 1958-ci ildə İmişli rayonunun Soltanmuradlı kəndində anadan olmuşdur. 1981-ci ildə Azərbaycan İnşaat Mühəndisləri İnstitutunun Hidromeliorasiya fakültəsini bitirdikdən sonra təyinatla Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutunda əmək fəaliyyətinə başlamış və bütün elmi həyatını bu elm ocağı ilə bağlamışdır.
Elmi fəaliyyətinin ilk illərindən torpaqların meliorativ vəziyyətinin öyrənilməsi, şorlaşmış torpaqların bərpası, suvarılan torpaqlarda su-duz balansının tədqiqi və müasir meliorasiya texnologiyalarının işlənib hazırlanması istiqamətində fundamental araşdırmalar aparmışdır. 1992-ci ildə "Şimali Muğanda meliorasiya olunmuş torpaqlarda duzların dərinliyə doğru yayılma qanunauyğunluqları" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını, 2017-ci ildə isə "Muğan-Salyan massivində torpaqların müasir vəziyyəti və onun yaxşılaşdırılmasının elmi əsasları" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını uğurla müdafiə etmişdir.
Mustafa Mustafayev Azərbaycanda torpaqların meliorativ vəziyyətinin elmi əsaslarla qiymətləndirilməsi istiqamətində yeni yanaşmaların müəllifidir. Onun rəhbərliyi və bilavasitə iştirakı ilə Muğan-Salyan massivinin torpaqlarının ilk dəfə kompleks şəkildə tədqiqi aparılmış, 1:200 000 miqyasında torpaqların duzluluq və deqradasiya xəritələri hazırlanmışdır. Tədqiqatları nəticəsində suvarılan torpaqlarda su-duz balansının riyazi modelləri işlənilmiş, torpaqların meliorativ vəziyyətinin qiymətləndirilməsi üzrə yeni təsnifat və meyarlar hazırlanmışdır. Bu elmi yeniliklər bu gün Azərbaycanla yanaşı Qazaxıstan, Rusiya və Belarusun elmi-tədqiqat müəssisələrində də tətbiq olunur.
Alimin elmi fəaliyyəti yalnız fundamental tədqiqatlarla məhdudlaşmamış, o, ölkə əhəmiyyətli tətbiqi layihələrin həyata keçirilməsində də fəal iştirak etmişdir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Elmin İnkişafı Fondunun maliyyələşdirdiyi qrant layihələrinin əsas icraçılarından biri olmuş, sel sularının təsirinə məruz qalmış torpaqlarda münbitliyin bərpası, irriqasiya sistemləri üçün yeni statistik modellərin hazırlanması və meliorativ proseslərin optimallaşdırılması istiqamətində mühüm nəticələr əldə etmişdir. Eyni zamanda Qazaxıstan alimləri ilə birgə beynəlxalq qrant layihələrində iştirak edərək torpaq münbitliyinin yüksəldilməsi və biopreparatların tətbiqi sahəsində uğurlu tədqiqatlar aparmışdır.
2007-2009-cu illərdə Muğan-Salyan massivində, 2010-2012-ci illərdə isə Şirvan düzündə təşkil olunmuş genişmiqyaslı torpaq ekspedisiyalarına rəhbərlik etmişdir. Bu ekspedisiyalar nəticəsində əldə edilən elmi nəticələr ölkədə meliorasiya və torpaq idarəçiliyi siyasətinin formalaşdırılmasına mühüm töhfə vermişdir.
Mustafa Mustafayev zəngin elmi irsə malik alimlərdəndir. O, iki fərdi monoqrafiyanın, üç beynəlxalq həmmüəllifli monoqrafiyanın, bir dərs vəsaitinin, dörd kitabın, metodik tövsiyələrin və 150-dən çox elmi məqalənin müəllifidir. Elmi əsərlərinin 80-dən çoxu dünyanın nüfuzlu beynəlxalq elmi jurnallarında dərc olunmuşdur. Onun tədqiqatları torpaqşünaslıq, meliorasiya, hidrotexnika, aqroekologiya və ətraf mühitin mühafizəsi sahəsində beynəlxalq elmi ictimaiyyət tərəfindən yüksək qiymətləndirilir.
Uzunmüddətli elmi araşdırmalarının nəticəsi olaraq Rusiya alimləri ilə birlikdə şorlaşmış boz-çəmən torpaqların səmərəli istifadəsinə dair beynəlxalq patent əldə etmişdir. Bu ixtira hazırda Azərbaycan və Rusiya Federasiyasında praktik tətbiq olunaraq kənd təsərrüfatı istehsalında geniş istifadə edilir.
Mustafa Mustafayev beynəlxalq elmi əməkdaşlığın inkişafına da mühüm töhfələr vermişdir. O, Qazaxıstan, Rusiya, Ukrayna və digər ölkələrdə nəşr olunan nüfuzlu elmi jurnalların redaksiya heyətlərinin üzvü, beynəlxalq dissertasiya şuralarının eksperti və doktorantların elmi məsləhətçisidir. Hazırda Qazaxıstanın Korkıt Ata adına Qızılorda Universitetində doktorluq müdafiə şurasının üzvü olmaqla yanaşı, bir neçə xarici doktorantın elmi məsləhətçisi kimi fəaliyyət göstərir.
Alim uzun illərdir ki, elmi təşkilatçılıq sahəsində də mühüm vəzifələr daşıyır. O, Respublika Elmi Tədqiqatların Əlaqələndirilməsi Şurasının nəzdində fəaliyyət göstərən problem şuralarında rəhbər vəzifələrdə çalışmış, hazırda biologiya, aqrar və tibb elmləri üzrə Problem Şurasının sədr müavini kimi ölkənin elmi siyasətinin formalaşdırılmasında iştirak edir. 2011-ci ildən AMEA Torpaqşünaslıq və Aqrokimya İnstitutunun Torpaqların meliorasiyası laboratoriyasına rəhbərlik edir.
Mustafa Mustafayev həmçinin zəngin ictimai-siyasi fəaliyyətə malik ziyalıdır. 1990-1995-ci illərdə Suraxanı Rayon Sovetinin deputatı olmuş, 1995-ci ildən Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvü kimi ictimai-siyasi proseslərdə fəal iştirak etmişdir. İyirmi beş ildən artıqdır ki, ölkədə keçirilən seçkilərin təşkilində yaxından iştirak edir və hazırda 31 saylı Suraxanı İkinci Seçki Dairəsinin məntəqə seçki komissiyasının sədri kimi məsul vəzifəni yerinə yetirir.
Elmi və ictimai fəaliyyətinə görə Mustafa Mustafayev bir sıra nüfuzlu mükafatlara layiq görülmüşdür. O, "İlin ən yaxşı vətənpərvər tədqiqatçı alimi" Qızıl Medalı, AMEA-nın Aqrar Elmlər Bölməsi və Biologiya və Tibb Elmləri Bölməsinin Fəxri Fərmanları, "İlhamlı Azərbaycan" döş nişanı ilə təltif edilmişdir. 2018-ci ildə Rusiya Təbiətşünaslıq Akademiyasının müxbir üzvü, 2020-ci ildə isə həqiqi üzvü seçilmiş, həmin il Belarus Dövlət Kənd Təsərrüfatı Akademiyasının Elmi Şurasının qərarı ilə "Fəxri Doktor" adına layiq görülmüşdür.
Mustafa Mustafayev Beynəlxalq Torpaqşünaslar İttifaqının, V.V. Dokuçayev adına Rusiya Torpaqşünaslar Cəmiyyətinin və bir sıra nüfuzlu beynəlxalq elmi təşkilatların üzvüdür. O, bu gün də elmi fəaliyyətini uğurla davam etdirərək torpaqşünaslıq və meliorasiya elminin inkişafına, beynəlxalq elmi əməkdaşlığın genişlənməsinə və yeni nəsil alimlərin yetişdirilməsinə öz dəyərli töhfələrini verməkdədir.
Azərbaycan elminin inkişafında əvəzsiz xidmətləri, dövlətçilik prinsiplərinə sadiqliyi, yüksək vətəndaş mövqeyi və zəngin elmi irsi Mustafa Qılman oğlu Mustafayevi ölkənin tanınmış alimləri və nüfuzlu elm təşkilatçıları sırasında xüsusi mövqeyə yüksəltmişdir. Onun həyat yolu elmə, Vətənə və cəmiyyətə sədaqətlə xidmət nümunəsi olmaqla yanaşı, gələcək nəsil tədqiqatçılar üçün də örnək təşkil edir.